zomer

Plantsoen

Nieuw liefdespaar in het Noorderplantsoen

Een hele horde kinderen van de Nassauschool staat in een rij te kwaken op de trappen van de vijver in het verlengde van de Nassaulaan. Ze zijn in afwachting van het koppeltje knobbelzwanen dat over enkele minuten zal arriveren. Na de tragische afloop van de vorige tewaterlating van zwanen in het Noorderplantsoen, vijf jaar geleden, gaan we het opnieuw proberen, nu met het 30-jarige bestaan van de buurtvereniging. Deze keer gaat het om een paartje witte knobbelzwanen. Kenners zijn positief over deze tweede kans door de aanscherping van het hondenbeleid en omdat deze knobbelzwanen vooral in het water leven en niet op het land.

Lees meer...

Parkregels

Het plantsoen is voor iedereen!

Automobilisten
Wie het plantsoen vanuit de auto wil bekijken kan terecht rondom het plantsoen - rekening houdend met het eenrichtingsverkeer. Sinds juni 1993 zijn de singels in de lengterichting van het plantsoen afgesloten voor gemotoriseerd verkeer. Dwars doorsteken kan wel: bij de Kerklaan en de Moesstraat. Wie echt IN het plantsoen wil rijden heeft twee mogelijkheden. Het stukje singel tussen Nieuwe Ebbinge- en Nieuwe Boteringestraat. En vanaf Kerklaan/ Kruisstraat een rondje om de fonteinvijver. (autoroutes zijn lila op de plattegrond)

naar boven

Fietsers - sleeërs
Er is al veel gemopperd over de gele half-verharding in het plantsoen. Vooral als het nog vers is, heeft het zo zijn nadelen. Fietsers hebben daar echter geen last van. De gele kleur geeft aan waar wandelaars en honden graag ongestoord willen lopen. Sinds 1993 hebben fietsers het rijk alleen op het grootste deel van de singels in de lengte van het plantsoen. Wie rekening houdt met basketballers en skaters kan het plantsoen dwars doorsteken bij de Nassaulaan/ Leliestraat. Grashellingen zijn geen fietsroutes, ook niet als er door voorgaande fietsers al veel schade is aangericht. Als er sneeuw op ligt, is die schade aanzienlijk minder en zijn ze heel geschikt als sleeroute.
(fietspaden zijn rood op de plattegrond)

naar boven

Honden - kinderen - voetgangers
Het gazon aan de Reitdiep-zijde is speciaal ingericht voor honden en is dan ook een dagelijkse ontmoetingsplaats voor honden en baasjes. Bij de Kijk in 't Jatstraat en bij de Oranjestraat is een omheinde speelplek. Ook het gazon bij de Oranjestraat is speciaal ingericht voor kinderen. Honden en hun poep worden daar absoluut niet op prijs gesteld. Het gras rond de fonteinvijver wordt intensief gebruikt door o.a. studenten. Ook zij zitten niet graag in de poep. Na het Noorderzonfestival is bij de muziekkoepel een tijdelijk hek geplaatst rondom nieuw ingezaaid gras. Hopelijk leidt dit tot voldoende herstel van het gras. (voetpaden zijn geel op de plattegrond)

naar boven

Sporters
Joggers en skaters maken graag gebruik van het plantsoen. Sinds kort zijn er twee betonnen skate-bankjes aan de Nassaulaan. Basketballers kunnen oefenen bij de Nassaulaan en bij de Kijk in 't Jatstraat. Bij beide staat een zwart drinkwaterfonteintje. Lang niet iedereen weet de knop aan de achterzijde te vinden. Vaste sportevenementen zijn de plantsoenloop (november), het buurtvolleybaltoernooi (mei) en de Nacht van Groningen (mei). In 2002 fietsten de renners van de Giro-ningen de proloog deels door het plantsoen.
(de fonteintjes staan als 'D' op de plattegrond)

naar boven

Muzikanten - picknickers
In de ochtendschemering is het plantsoen voor de vogels. Soms - maar niet eens vaak - wordt de muziekkoepel gebruikt voor kleine muziekevenementen. Ook is het plantsoen een mooie locatie voor tai chi, de zonnegroet of een doedelzakspeler. Tijdens het Noorderzonfestival wordt het plantsoen zeer intensief gebruikt. Dat vraagt om veel extra parkregels. Zo stopt de muziek stipt om 0.00 uur en de bediening om 01.00 uur. Afval dat buiten de vuilnisbakken is terechtgekomen, wordt dagelijks nauwgezet opgeruimd.
Dat is helaas in de rest van het jaar wel eens anders. Aan de milieudienst ligt dat zeker niet; ook niet aan bezorgde buurtbewoners die in maart en november het hele plantsoen met grijpers en vuilniszakken te lijf gaan. In aanvulling op de talloze, maar kleine groene designafvalbakken is een aantal grijze afval-kliko's geplaatst. Om de een of andere reden worden die weinig gebruikt .... Natuurlijk mogen de resten van de meegenomen picknick ook thuis in de afvalbak.
(de muziekkoepel staat als 'M' op de plattegrond)

naar boven

Dieren
Een rijkdom aan diersoorten leeft in het plantsoen - tot en met ontsnapte papegaaien en uitgezette roodwang-schildpadden. Voor vleermuizen is de grond verboden terrein. Als vleermuis hoor je te vliegen of te hangen. Vleermuizen die op de grond terechtkomen, kunnen zelfs niet meer opstijgen! Je helpt ze door ze in de lucht te gooien. Voor hen is overnachten/ overwinteren in holle bomen of achter het Sikkenspoortje toegestaan.
Toen het plantsoen bij de herinrichting nogal wat opener werd, is besloten een deel - de achterzijde van de Jatsdwinger - een ecologische prioriteit te geven. De toegankelijkheid is daar beperkt door vermindering van het aantal paden en het neerleggen van takkenrillen. Het is de bedoeling dat de vegetatie daar dichter is. Dat lukt echter slecht, deels door brandstichting in de takkenrillen en door crossfietsen langs de slingertrap.
(het Sikkenspoortje staat als 'S' op de plattegrond; de Jatsdwinger ligt achter de muziekkoepel)

naar boven

Ans Meiners

bron: parkcommissie, de plattegrond-borden van de gemeente (dienst RO/EZ)

Natuur en Milieu

DE STEDELIJKE WATERMOLEN DRAAIT NU ECHT BIJNA! 10 09 2008
Het "bijna" uit het hieronder gepubliceerde bericht duurde toch nog ruim 2 jaar. Het Dagblad van het Noorden maakt bekend dat het op 19 september dan echt zover zal zijn. Janny Visscher zal de watermolen in werking stellen.
Lees verder in het artikel in het Dagblad ...

DE STEDELIJKE WATERMOLEN DRAAIT BIJNA! 12 05 2006
De laatse stand van zaken leest u hier...
Hieronder leest u waar het over gaat.In het noorderplantsoen wordt een bijzonder waterproject uitgevoerd. De afgelopen 3 jaar is al veel zichtbaar geweest van allerlei activiteiten en graafwerkzaamheden. Eind 1997 is naar aanleiding van de herinrichting van het Noorderplantsoen en de ontwikkeling van het CiBoGa-terrein, door de gemeente Groningen een waterplan ontwikkeld. Twee belangrijke belangrijke gegevens gaven aanleiding tot dit plan: De waterkwaliteit van de vijvers in het Noorderplantsoen moest verbeterd worden. Het plan, de problemen van de oude situatie, de aanpak en de oplossingen, de techniek en de ecologie, lees het hier...

GANZEN IN HET NOORDERPLANTSOEN
Wie geniet er niet van? Zo'n prachtige, statige rij ganzen die sereen door de vijvers glijdt...
Het prachtige geluid van ganzen op een stille avond...
Het gezellige ganzengekeuvel op het gras... lees het hier...

RARE VOGELS, DIE GIERZWALUWEN
Bij de nieuwbouw in de Tuinbouwstraat kregen zowel enkele studenten als enkele gierzwaluwen te maken met een ramp. Naar aanleiding van de nieuwbouw "De Zwaluwen" besteden we aandacht aan de gierzwaluwen, hoe ze slapen en hoe ze vliegen. Tevens over de dreigende dakloosheid en het belang van o.a. invlieg-dakpannen. lees het hier...

ZEVEN GRONINGSE VLEERMUIZEN
In de avondschemering zie je soms vleermuizen bij huis of in het plantsoen - althans in het zomerhalfjaar. Je herkent ze doordat ze niet rechtuit vliegen, zoals een vogel. Ze fladderen met snelle en zekere richtingsveranderingen. Met hun ogen zien ze niet erg goed, maar met hun oren 'zien' ze des te beter. Al vliegend tasten ze de lucht af met hoge, voor ons onhoorbare geluiden.

Fladderen en zien met je oren, luisteren naar de bat-detector, winterslapen in het Sikkenspoortje, overdag slapen en 's nachts jagen, bescherming, lees het hier...

Kunst & Kitsch

Onderstaande kunst (en kitsch) is ook te vinden in onze plattegrond.

Wisent
De Wisent (1974, kalksteen) van Wladimir de Vries

Van Wladimir de Vries (1917) staat de Wisent aan de Boteringesingel. Het kunstwerk weegt ongeveer tien ton en is gehakt uit muschelkalksteen. In anderhalf jaar tijd hakte de kunstenaar acht ton steen weg; geen elektrisch gereedschap kwam eraan te pas. Het 2.15 meter hoge dier verkrijgt zijn samengebalde oerkracht door zijn gesloten vorm. De ruwe en golvende detaillering van vacht, staart en gras zorgen voor beweging binnen de massieve kolos.
Aanvankelijk wilde de gemeente deze Europese bizon bij de Veemarkthallen plaatsen. Maar men zag ervan af vanwege enkele haarscheuren die als gevolg van vorstinwerking splijting konden veroorzaken. Voor een tentoonstelling verhuisde de Wisent in 1980 naar Winschoten. Daar bleef hij 2 jaar voor hij in 1982 zijn huidige plek kreeg. Kennelijk was men er door de proefperiode in Winschoten van overtuigd dat het beeld best buiten kon staan.

Voor meer informatie zie: www.kunstopstraat.nl.
bron: Ankie Boomstra, opdrachtcoördinator CBK

 

kunst2

Zonaanbidster
Zonder titel (1952, kalksteen) van Mattheus Meesters

Dit beeld wordt door het publiek ‘Zonaanbidster' genoemd. Het meisje zit op een ondergrond met haar knieën opgetrokken. Met haar hoofd achterover koestert ze zich in de zon.
Mattheus Meesters (1908) heeft de vorm van haar lichaam gestileerd weergegeven. Naturalistische details zoals spieren, haren of plooien in haar jurk zijn weggelaten. Het blok kalksteen waaruit ze is gemaakt, is in de contouren van de figuur nog duidelijk zichtbaar. Het meisje heeft geen individuele kenmerken, ze is universeel in haar stille genieting van de zonnewarmte.
Tot 1954 zat ze in het gras. De toenmalige gemeentelijke dienst Stedenbouw en Volkshuisvesting ervoer dit echter als een bezwaar en gaf haar een sokkel.

Voor meer informatie zie: www.kunstopstraat.nl.
bron: Ankie Boomstra, opdrachtcoördinator CBK

 

kunst3

naar boven

Mannetje
Mannetje (1975, marmer) van Gjalt Blaauw

Op een van de dwingers zit een witmarmeren figuur achter een schematisch weergegeven tafel. Het mannetje is grof uitgehakt zonder veel detaillering; hij heeft geen individuele kenmerken. Als bij een sneeuwpop staat zijn hoofd direct op de romp. Zijn armen liggen voor hem op tafel. Het is een primitief aandoend beeld, versterkt door de aantasting van de tijd. Een deel van de kin en de neus zijn verdwenen.

Voor meer informatie zie: www.kunstopstraat.nl.
bron: Ankie Boomstra, opdrachtcoördinator CBK

 

kunst1

naar boven

Lepelaar
De Lepelaar (1977, brons) van Jan van Baren

Op een eiland in de vijver van het Noorderplantsoen kijkt de gestileerde lepelaar uit over het water. Jan van Baren (1942-1995) maakte de bronzen vogel in 1977. Drie jaar later, in 1980, was het beeld te zien op de buitenexpositie ‘Groningen Monumentaal' in het Rosarium te Winschoten. Na die tijd stond het jarenlang in de tuin van de kunstenaar te Westeremden.

In 2000 kreeg De lepelaar een plek op een eilandje in de vijver van het Noorderplantsoen, aan de Oranjesingel, vlakbij de Kerklaan. Omdat de fundering van het beeld te zwaar bleek voor de ondergrond, werd het beeld in 2005 herplaatst naar een groter eiland vlakbij de Moesstraat.

Voor meer informatie zie: www.kunstopstraat.nl.
bron: Beeldenbeheer CBK

lepelaar1

naar boven

Zie Hier, Zie Daar, Zie Zo
Zie Hier Zie Daar Zie Zo (1993, 3 delen, beton en ijzer) van Frans Nieuwlaat

Het werk van Frans Nieuwlaat (1943) bestaat uit drie betonnen platen verspreid in het grasveld achter de Wisent. Ze dragen de raadselachtige teksten Zie Hier Zie Daar en Zie Zo. Het kunstwerk is gemaakt voor de tentoonstelling Stadsparadijs, die het CBK in 1993 organiseerde. Ontsnapt aan het stadse geweld stuit de wandelaar er pas op als hij van de gebaande paden afdwaalt. Het tweetal Zie Hier en Zie Daar krijgt een afronding in het resolute Zie Zo. Los van een context of een verwijzing naar de werkelijkheid roepen de teksten op tot filosofische bespiegelingen.

Voor meer informatie zie: www.kunstopstraat.nl.
bron: Ankie Boomstra, opdrachtcoördinator CBK

ziehier

ziedaar

ziezo

Plantsoenhistorie

Van de wal en de vijver
De Vestingswet van 1874 maakte een einde aan de Groningse stadswallen en tevens het begin aan de singels èn het plantsoen op de viervroeg-17e-eeuwse bolwerken: de Boteringe-, Jats-, Kruid- en Reitdiepsdwinger. De hoogteverschillen en de 'meanders' leenden zich goed voor een park in de Engelse landschapsstijl.

Terwijl de Frans-classicistische tuinkunst zich kenmerkt door rechte lanen, zichtkanalen en sierelementen gaat de Engelse stijl uit van een asymmetrische aanleg, slingerende paden, spiegelende waterpartijen, zichtlijnen in combinatie met hoogteverschillen, zachtglooiende grasvelden en de suggestie van een onbegrensde ruimte met behulp van bosschages.

1920
briefkaart Engelse landschapsstijl (1920)

naar boven

Aanleg
De parkaanleg speelde zich af in 1879 bij de 'hoge berg' of Jatsdwinger, en de Fonteinvijver. Kort daarna werden in 1881 de vijver bij de Plantsoenbrug (vijver 1) en de vijver nabij de huidige speelweide gerealiseerd (vijver 2)
Pas veel later in 1920 is het laatste deel bij de Ebbingestraat (vijver 4) aangelegd.

Het park wordt doorsneden door een brede singelboulevard met een ovale verbreding of 'square', die uiteindelijk als vijverpartij met kiosk werd uitgevoerd.
De vijver kreeg later natuurstenen randen en trappen. De houten kiosk werd eerst vervangen door de 'melkkiosk' en in 1930 door het huidige paviljoen ('Jantje zag eens'). De muziekkoepel had in opdracht van de 'Vereeniging voor Volksvermaken' in 1910 plaats gemaakt voor de huidige variant in Art Nouveau-stijl.

Het park was uitgerust met gietijzeren banken met een houten zitting. De ingangen van het park werden geaccentueerd met hoge boombeplanting. Terwijl bij de Grachtstraat/ Noorderbuitensingel de bebouwing aansluit op het park, was er bij de Oranjesingel ruimte om een 'speelweide' aan te leggen. De brede Nassaulaan versterkt het effect.

speelweide1
De speelweide met 'draadcircus'

naar boven

Gebruik
Het park was bedoeld als recreatiegebied voor de stadjers. De vijf Groningse stadsparken kregen in 1990 elk een thema (nota 'Kleur geven aan Groen'). Het Noorderplantsoen kreeg thema 'Gronings Cultureel' en werd daarmee verbonden met het culturele leven van de binnenstad.

Met de toename van het gemotoriseerde verkeer veranderde de centrale weg in het park geleidelijk in een doorgaande autoroute; er werd zelfs op de grasvelden geparkeerd. Afsluiting van het park voor auto's werd voor het eerst in 1955 genoemd. Toch nam het Verkeerscirculatieplan (VCP) van 1968 de Boteringe-, Kruis- en Leliesingel nog op als integraal onderdeel van de verkeersring rond de binnenstad. Hoewel het definitieve VCP (1974) deze visie inruilde voor gedeeltelijke afsluiting voor auto's, bleven de plantsoensingels dienst doen als sluiproute. Jaren van onderhandeling en discussie leidden in 1994 tot het referendum waarin de Groningers kozen voor afsluiting van het park. Dit werd bekrachtigd met de plaatsing van een shovel en een wals bij de Plantsoenbrug en bij de Nieuwe Boteringestraat.

afsl1afsl2
(Proef)afsluiting Leliesingel, juni 1993

De opkomst van de stadsecologie (nota De Levende Stad, 1994) bracht de ecologische waarden van het oude park in beeld. Al in het ontwerp van het plantsoen waren soortenrijkdom, vooral wat bomen en struiken betreft, en rijkdom aan overgangen (hoog-laag, nat-droog, licht-donker) uitgangspunten. De leeftijd van het park heeft daarnaast geleid tot een grote verscheidenheid in leeftijd van bomen en struiken. Natuurinventarisaties bewezen de ecologische waarde van dit stedelijk gebied met een rijkdom aan oude bomen, struiken, wilde en halfwilde (stinze-)planten, vogels, vleermuizen, vlinders en paddestoelen. Wie deelneemt aan een excursie van IVN en Vleermuiswerkgroep of het Bomenpad loopt, raakt zeker onder de indruk.

naar boven

Discussie
Uit de afsluiting en het thema cultuur vloeide de herinrichting van het plantsoen voort. Daarbij werd ruimte gegeven aan een brede inspraak, die zich toespitste op het spanningsveld tussen cultuurpodium, buurt-recreatiepark en ecologische 'hotspot'.

Zo heeft er een plan bestaan voor een flexibele, open dakconstructie op de speelweide t.b.v podiumactiviteiten voor een publiek van ca. 500 mensen. De discussies gingen gepaard met stevige conflicten tussen de organisatoren van culturele manifestaties, omwonenden en natuur- & milieuorganisaties, die gezamenlijk de gemeente als plannenmaker, beheerder en vergunningverlener bestookten. Met name de inzet van buurtorganisaties heeft bijgedragen aan het bereiken van een evenwicht.

Het belangrijkste oogmerk van de herinrichting (1997-2004) blijft het herstel van de historische kenmerken van het plantsoen met behoud van de ecologische waarden. Die waarden bepalen mede de herinrichting en stellen grenzen aan het recreatieve en culturele gebruik. Grootschalige manifestaties als het Bevrijdingsfestival worden in het vervolg elders gehouden. Het theater- en muziekfestival Noorderzon, dat een spreiding van evenementen en bezoekers kent, en andere kleinschalige evenementen blijven welkom.

noorderzon

naar boven

Herinrichting
De eerste drie fasen van de herinrichting omvatten herstel van de Engelse landschapsstijl door het meer open en doorzichtig maken van het park waar het was dichtgegroeid. Daarvoor moest een groot aantal voornamelijk jonge bomen (doorgeschoten bosplantsoen) worden gekapt; tientallen grotere bomen zijn zoveel mogelijk verplant, maar er zijn er ook gekapt. Er is onderhoud uitgevoerd aan bomen, wegen, paden en nutsvoorzieningen. De kenmerkende holliggende grasvelden zijn verbeterd en sommige gedraineerd. De fonteinen, trappen en beplanting van de fonteinvijver zijn aangepakt. Ook de nieuwe modellen van banken, verlichting en prullenbakken maken deel uit van het plan.

Niet alles wordt open; met name op de Jatsdwinger wordt met ecologisch beheer een meer natuurlijke bosopbouw nagestreefd. Het 'Sikkenspoortje', dat in de 18e eeuw door verffabrikant Sikkens werd gebruikt, wordt ook nu benut vanwege het constante klimaat; echter niet voor verf, maar als vleermuisonderkomen. Het 'poortje' vormde indertijd een doorgang, zodat stadjers het terrein tussen stadswal en gracht konden inspecteren.


Het Sikkenspoortje

sik

naar boven

Waterfase
In fase vier is de waterhuishouding verbeterd. De waterkwaliteit stond onder druk door de aanvoer van te voedselrijk water uit het Reitdiep en door twee riooloverstorten, die bij heftige regelval rioolwater in de vijvers lieten stromen. Ook de baggerlaag op de bodem beïnvloedde de waterkwaliteit negatief. Inmiddels is de bagger afgevoerd, bestaat de wateraanvoer uit regenwater en wordt het teveel aan rioolwater tijdelijk in grote, onder water gelegen zakken bewaard (vijver 3,bij de 'hoge berg'). Ook zullen meer natuurlijke oevers met riet en biezen worden aangelegd, die een zuiverende werking hebben.
Meer informatie over het waterproject in het plantsoen vindt u op de pagina 'de stedelijke watermolen'

naar boven

Bronnen
Noorderplantsoen, de rijkdom herontdekt; Gemeente Groningen 1986 (folder; serie Ecologie in de Stad deel 8)
Het Noorderplantsoen 1975 - 2000, stadstuin op de schop; Gemeente Groningen 1997 (brochure)
Bomenpad Noorderplantsoen Groningen, STADfolder 2, Groningen 1999
Het Noorderplantsoen, van dwinger tot park; Noordboek, Groningen 2001
Stinzenplanten in de stad Groningen, IVN afd. Groningen/Haren (folder)
Foto's (Proef)afsluiting Leliesingel, juni 1993 van Han Vriens

sponsor

Groenste Buurt

Logo groenste buurt NW